مرتضى راوندى

586

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

گرفتارى رئيس ادارهء سياسى نيز از نوع گرفتارى آقاى ذوقى بود . انتساب جنون به اعليحضرت - مطلبى نبود كه بتوان آن را مسكوت گذاشت . بخش « روح كارلايل » در اين حادثه مهم نبود . كسى نمىدانست كارلايل كيست . ولى ميرزا عليخان ارومى ساكن كوچهء حاجيها معلم تاريخ عمومى دبيرستان ثروت كه به ذات اقدس ملوكانه جسارت ورزيده بود ، آدم كاملا شناخته شده و يك « شخصيت حقوقى » قابل تعقيب بود . لذا رئيس اداره سياسى دستور بازداشت داد و گفت نتيجهء بازجويى به شخص او گزارش شود . اين‌كه به سر ميرزا عليخان و خانهء كوچك و كتابخانهء پر ، و ننه حسن و درخت مو و بوتهء خرزهره چه آمد و حوادث در كوچهء صدراعظم و دبيرستان ثروت چه بازتابى يافت . . . همه را به تصور خواننده حواله مىكنيم . ميرزا عليخان نه در شب بازداشت و نه در مواجهه با اجتهاد در ادارهء سياسى واژه‌هاى « رذل ! » و « پست فطرت » را كه آن‌قدر مىخواست به اين همكار خائنش بگويد ، در اثر نوعى حجب يا ترس نگفت . به همه‌چيز اعتراف كرد . در زيردست بند قپانى واقعيت توهين خود را به اعليحضرت پذيرفت . توضيحات مفصلى دربارهء كاليگولا و نرون داد . اين جريان دو ماه طول كشيد و او در سلول انفرادى بود . هنگامى كه اتوموبيل رئيس بخش بازجويى پرونده و گزارش خلاصه را براى رئيس ادارهء سياسى در بناى بزرگ شهربانى مىبرد ، از كشف يك دشمن خطرناك دولت خوشحال بود . گزارش در ده صفحه بود و سه صفحه آن به زيستنامهء كاليگولا و نرون اختصاص داشت . دو صفحهء آن شهادت اجتهاد بود . پنج صفحهء آن اعترافات جبونانهء ميرزا عليخان و چند سطرى هم از ننه حسن . برف درشت و پهنى مانند پنبه از لحاف سر بينهء ابرها مىباريد و كلاغهاى هيكل‌دار سياهى در آسمان تهران مىپريدند . همه‌چيز كز كرده و غم‌زده بود . رئيس ادارهء سياسى پس از اطلاع از وضع ، رئيس ادارهء بازجويى را مرخص كرد و خود با طى چند دالان به پشت در « حضرت اجل » سرپاس ركن الدين مختارى رئيس كل شهربانى رسيد . سرپاس قبلا به اختصار از جريان باخبر بود . رئيس ادارهء سياسى از كسانى بود كه حق داشت بىنوبت نزد سرپاس برود . او وارد اتاق مجلل حضرت اجل شد و با صبر و حوصله پرونده و گزارش را ورق زد و توضيح داد . حضرت اجل يادآور شد كه نقص پرونده و گزارش براى به شرف عرض رساندن و معرفى كارلايل است . حضرت اجل افزود كه او بايد بلشويك و يا از جاسوسهاى روس باشد . رئيس ادارهء سياسى با احتياط توضيح داد : « كه او برعكس شاهنشاه را به اتكاء قول